در سالهای اخیر، مفهوم NFT یا «توکن غیرقابلتعویض» به یکی از داغترین موضوعات دنیای فناوری، هنر دیجیتال و اقتصاد نوآورانه تبدیل شده است. NFTها توانستند ساختار سنتی مالکیت و ارزشگذاری داراییها را متحول کنند و فضای تازهای برای خلق، معامله و اثبات اصالت آثار بهوجود آورند.
ظهور NFT تنها یک روند گذرا نیست؛ بلکه نقطهعطفی در تاریخ تحول دیجیتال محسوب میشود که نحوه تعامل ما با داراییهای دیجیتال را برای همیشه تغییر داده است. در این مدل جدید، هر اثر—از یک تصویر ساده گرفته تا موسیقی، آیتمهای بازی، بلیت رویدادها و حتی املاک—میتواند به یک دارایی منحصربهفرد و قابلردیابی روی بلاکچین تبدیل شود.
قدرت اصلی NFTها در ویژگی «منحصربهفرد بودن» و «قابلیت اثبات مالکیت» آنهاست؛ موضوعی که پیشتر در دنیای دیجیتال تقریباً غیرممکن بود. این فناوری به هنرمندان، برندها، بازیسازان و کاربران فرصت داده تا کنترل بیشتری بر آثار، درآمد و ارتباط مستقیم با مخاطبان خود داشته باشند.
بازار NFT طی مدت کوتاهی از یک تجربه محدود به یک اکوسیستم عظیم جهانی تبدیل شد. میلیونها کاربر و سرمایهگذار، به دنبال کشف فرصتهای جدید در این فضا هستند؛ فرصتهایی که گاهی میتوانند ارزشهای میلیوندلاری ایجاد کنند و گاهی نیز ریسکهای قابلتوجهی به همراه دارند.
در این مقاله، بهتفصیل بررسی میکنیم که NFT چیست، چگونه کار میکند، چه کاربردهایی دارد، چرا به یکی از جذابترین حوزههای سرمایهگذاری تبدیل شده و آینده این صنعت به چه سمتی خواهد رفت. این متن راهنمایی جامع برای مخاطبانی است که میخواهند بهصورت حرفهای و آگاهانه وارد دنیای NFT شوند یا درک عمیقتری از این فناوری نوآورانه به دست آورند.
برای درک بهتر مفهوم NFT، ابتدا باید تفاوت میان توکن و کوین را بشناسیم. در دنیای بلاکچین، کوین و توکن هر دو بهعنوان دارایی دیجیتال شناخته میشوند، اما ساختار و کاربردهای متفاوتی دارند. کوینها (Coins) دارای بلاکچین اختصاصی هستند و فرآیند تولید آنها توسط کسی انجام نمیشود. بهعنوان مثال، هیچ فرد یا سازمانی بیتکوین را «تولید» نمیکند؛ بلکه ماینرها با حل محاسبات پیچیده رمزنگاری و تأیید تراکنشها، بیتکوین را استخراج میکنند. بنابراین ایجاد کوین وابسته به الگوریتم اجماع شبکه و توان پردازشی ماینرهاست و امکان ساخت آن بهصورت دلخواه وجود ندارد.

در مقابل، توکنها (Tokens) بلاکچین مستقل ندارند و روی شبکههای موجود—مانند اتریوم، ترون یا بایننس اسمارتچین—ایجاد میشوند. ساخت توکن از طریق قراردادهای هوشمند امکانپذیر است و توسعهدهندگان میتوانند بر اساس نیازهای خود یک توکن جدید طراحی و عرضه کنند.
NFT مخفف Non-Fungible Token به معنای «توکن غیرمثلی» یا «غیرقابلتعویض» است. این نوع توکنها روی بلاکچین ذخیره و رمزگذاری میشوند و هر واحد آن منحصربهفرد بوده و با واحد دیگر قابل جایگزینی نیست.
برخلاف توکنهای معمولی که قیمت و ویژگیهای یکسان دارند، NFTها ارزش و هویت مستقل داشته و معمولاً برای نمایش مالکیت آثار هنری دیجیتال، آیتمهای بازی، کلکسیونها، اسناد و سایر داراییهای منحصربهفرد استفاده میشوند.
برای درک درست NFT، باید با دو اصطلاح مهم آشنا شویم:
دارایی تعویضپذیر داراییای است که تمام واحدهای آن ارزش یکسانی دارند و میتوان آن را با واحد مشابه دیگری جایگزین کرد.
مثالها: پول، بیتکوین، طلا، نفت.
دارایی غیرتعویضپذیر یکتا و غیرقابل معاوضه است و هیچ دو واحدی از آن ارزش کاملاً یکسان ندارند.
مثالها: یک اثر هنری، سند یک خانه، یک کلکسیون خاص یا یک NFT.
همانطور که از نام این داراییها مشخص است، میتوانند به یکدیگر تبدیل شوند و ارزش تمام آنها یکسان است. لیر ترکیه یک دارایی قابل تعویض است؛ ارزش لیر در ایران یکسان است. اگر کسی از شما بپرسد که اکنون قیمت لیر ترکیه به ریال چقدر می باشد، شما از او نمیپرسید قیمت کدام اسکناس لیر؟ زیرا قیمت تمام آنها در بازار یکسان است.
اما اگر کسی از شما بپرسد قیمت 1 کیلو شیرینی در تهران چقدر می باشد؟ شما از او میپرسید قیمت کدوم شیرینی! چه نوع شیرینی؟ زیرا قیمت هریک از آنها متفاوت است. یا اگر کسی از شما بپرسد قیمت تابلوی نقاشی چند است؟ شما باید بدانید منظور او کدام تابلوی نقاشی است؛ زیرا قیمت هریک با دیگری متفاوت است. این دو مثال، داراییهای غیرقابل معاوضه هستند و ارزش آنها منحصر به فرد است.
میتوان این مفهوم را با یک مثال بیان نمود که شما پارس بیتی ارجمند و یکی از دوستانتان در کیف پول های سخت افزاری خود به صورت یکسان رمزارز اتریوم ذخیره کرده اید، آیا قیمت اتریوم در این دو کیف پول متفاوت هستند؟
در جواب باید گفت که خیر. پس بنابر توضیحات گفته شده اتریوم یک کوین قابل تعویض می باشد. بیت کوین، بایننس کوین، کاردانو و بسیاری از رمزارزهای بازار یک دارایی قابل تعویض می باشند و ارزش یک کوین اتر با دیگر کوین آن تفاوتی ندارد.
این خاصیت غیرقابل تغییر بودن NFT باعث شده که بتوان از آن به عنوان هنر دیجیتال استفاده نمود. هنری که مانند یک تابلوی نقاشی مالکیت آن برای صاحب اثر بوده و تنها یکی از آن در جهان وجود دارد. یگانگی یک اثر هنری به ارزش مالی آن اضافه میکند. میتواند یک طراحی یا نقاشی دیجیتال باشد، میتواند موسیقی، بازی، جنس و... باشد. یا هر چیزی که بتواند مسیر خود را در جهان دیجیتال باز کند. این روزها هیجان زیادی در مورد استفاده ازتکنولوژی برای خرید و فروش هنر در جهان وجود دارد.
توکنها محدود به نقش خاصی نیستند و کاربردهای زیادی به همراه دارند که در ادامه به 5 مورد از آنها اشاره می نماییم.
توکن نقش یک دروازه برای ورود به برنامهها و خدمات بلاکچین دارد.
توکنها در تایید صلاحیت اشخاص در برخی از حق رایها نقش دارند.
آن ها میتوانند در تجربه کاربر نقش مهمی داشته باشند.
از نقشهای مهم توکن میتوان به رد و بدل کردن داراییها (ارزشها) اشاره نمود.

در حال حاضر شبکه بلاکچین اتریوم میزبان بسیاری از پروژههای فعال در این حوزه می باشد که با استاندارد ERC-721 توکن های جدید غیر قابل تعویض ایجاد میشود.
افراد میتوانند با نوشتن توکن براساس استاندارد ERC-721 اتریوم یک توکن غیرقابل معاوضه ایجاد نمایند. همچنین پلتفرمهای ساخت NFT بسیار زیادی در اکوسیستم اتریوم وجود دارد و هرکدام نیز نقاط ضعف و قوت مخصوص به خود را دارند.
با توجه به رشد سریع دنیای داراییهای دیجیتال، توکنهای NFT به یکی از جذابترین مفاهیم در بلاکچین تبدیل شدهاند. این نوع توکنها تنها یک دارایی ساده نیستند، بلکه نمایانگر مالکیت منحصربهفرد یک فایل، اثر هنری، آیتم بازی یا هر دارایی دیجیتال و حتی فیزیکی هستند. ویژگیهای خاص NFT باعث شده در صنایع مختلف از هنر و کلکسیون گرفته تا حوزههای سرگرمی، متاورس و حتی املاک، جایگاهی برجسته پیدا کند.
برای درک صحیح ارزش این داراییها، لازم است ابتدا با ویژگیهای ساختاری NFT آشنا شویم؛ ویژگیهایی که آنها را از سایر توکنها و داراییهای دیجیتال متمایز میکند و اصالت و یکتایی آنها را تضمین مینماید.
در ادامه به مهمترین خصوصیات توکنهای NFT میپردازیم:
۱. نادر بودن (Scarcity)
نادر بودن یکی از اصلیترین عواملی است که به NFTها ارزش میدهد. توسعهدهندگان معمولاً تعداد NFTهای منتشرشده را محدود میکنند تا حس کمیابی ایجاد شود. هرچه یک NFT کمیابتر باشد، ارزش بالقوه بیشتری در بازار دارد. این ویژگی باعث میشود مجموعههای محدود NFT بسیار جذاب و ارزشمند شوند.
۲. غیرقابل تقسیم بودن (Indivisibility)
NFTها بر خلاف داراییهایی مانند بیتکوین یا اتریوم قابل تقسیم نیستند. یک NFT را نمیتوان به واحدهای کوچکتر شکاند؛ یا مالک کل دارایی هستید یا اصلاً مالک آن نیستید. این ویژگی موجب میشود مالکیت یک اثر یا آیتم دیجیتال کاملاً یکپارچه باقی بماند.
۳. منحصربهفرد بودن (Uniqueness)
هر NFT دارای یک شناسه منحصربهفرد و متادیتای اختصاصی است که آن را از تمام توکنهای دیگر متمایز میکند. این اطلاعات در بلاکچین ذخیره شده و غیرقابلتغییر است؛ به همین دلیل هیچ دو NFT دارای ویژگیهای کاملاً مشابه نیستند. همین یکتایی، NFTها را برای آثار هنری، کلکسیونها و آیتمهای کمیاب بسیار مناسب میکند.
۴. قابلیت اثبات مالکیت (Proof of Ownership)
یکی از مهمترین مزایای NFTها، امکان اثبات مالکیت واقعی یک دارایی دیجیتال است. اطلاعات مربوط به مالکیت NFT روی بلاکچین ذخیره میشود و هیچ فرد یا نهادی نمیتواند آن را تغییر دهد یا جعل کند.
🔵 ثبت آثار هنر دیجیتالی
هنرمندانی که در عرصهی هنر دیجیتال فعالیت دارند، میتوانند با استفاده از این توکنها آثار خودشان را به ثبت برسانند و دیگر نگران مسئلهی کپیرایت و سرقت آثار خود نباشند.
🔵 صنعت بازی
گیمرهای حرفهای میتوانند از طریق توکن NFT داراییهای خود را به بازیهای مختلف انتقال بدهند و در فضاهایی که امکان خریدهای درون برنامهای محدود شده است، از آنها استفاده نمایند.
🔵 داراییهای دیجیتال
میتوان از طریق توکن غیرقابل تعویض، مالکیت هر نوع دارایی دیجیتال مانند دامنههای اینترنتی یا یک حساب کاربری در شبکههای اجتماعی را برای همیشه به نام شخص یا مجموعهای ثبت نمود.
🔵 داراییهای فیزیکی
از این توکنها حتی میتوان در هنگام معاملات داراییهای غیر دیجیتال مانند خرید یک خانه یا اتومبیل استفاده و مالکیت ملک یا ماشین را در بستر بلاکچین ثبت نمود.
همچنین در حوزهی ثبت هویت اشخاص یا ثبت مدارک دانشگاهی و کاری شخص، توکن NFT قابل استفاده می باشد. این تکنولوژی در زمینهی ثبت آثار کلکسیونی نیز بهشدت مورد توجه کلکسیونرها قرار گرفته است. البته اینها تنها بخشی از موارد استفاده از NFT هستند و مسلماً در آینده این توکنهای ارز دیجیتال به حوزههای بیشتری ورود خواهند نمود و رواج بیشتری در جهان خواهند داشت.
معمولا ان اف تی ها در بلاک چین رمزارز اتریوم طراحی و ساخته میشوند.
این توکن از طریق اشیای دیجیتالی مانند موسیقی، آثار هنری، gifها، فیلمهای ورزشی و … ساخته میشوند. برای ساخت ان اف تی باید ابتدا یک کیف پول مانند متامسک داشته باشید و آن را به یکی از پلتفرم های ساخت nft متصل نمایید. پلتفرمهای ساخت NFT بسیار زیادی در اکوسیستم اتریوم وجود دارد و هرکدام نیز نقاط ضعف و قوت مخصوص به خود را دارند. برای شروع کار میتوان به پلتفرمهایی نظیر OpenSea, Rarible, InfiNFT, Mintbase, و Cargo اشاره نمود.
قرار دادن NFT ها برای فروش در پلتفرمهایی نظیر OpenSea و Rarible بسیار آسان است. پلتفرم Rarible حتی فروشهایی به صورت مزایده نیز در اختیار کاربران قرار میدهد. برای فروش NFT باید ابتدا کیف پول خود را به پلتفرم موردنظر متصل نمایید. اگر NFT خود را ایجاد کردهاید، با کلیک بر روی آن میتوانید گزینه فروش (Sell) را مشاهده کنید. بر روی این گزینه کلیک کرده و تراکنش مورد نظر را امضا نمایید تا فرایند فروش تکمیل شود. اگر NFT فرد دیگری را دریافت کردهاید و میخواهید آن را بفروشید، فرایند مشابهی دارد. بر روی دارایی مورد نظر کلیک کرده و مراحل فروش را طی نمایید.
حاضرید برای خرید NFT چه مقدار هزینه نمایید و حاضرید NFT خود را با چه قیمتی بفروشید؟
هیچگونه پاسخ صحیح و اشتباهی در این خصوص وجود ندارد؛ اما باید چند نکته کلیدی را به خاطر داشته باشید. اگر فرد خلاق و به دنبال آزمایش چیزهای جدید هستید، پس مشخصا قیمتگذاری NFT مسأله آنچنان مهمی نیست. اگر به دنبال برگشت سرمایه و کسب سود از NFT هستید، پس باید در خصوص آنچه که میخرید یا میفروشید با دقت زیاد عمل نمایید. در این صورت باید به نکاتی مانند اعتبار، کمیاب بودن یا منحصر به فرد بودن NFT ها توجه نمایید. از دیگر نکات میتوان به موارد زیر اشاره نمود :
پروژههای NFT دارای کف قیمت هستند. میتوانید با استفاده از پلتفرمهایی نظیر OpenSea کف قیمت NFT موردنظر خود را به دست آورید و بر اساس آن، پیشنهاد خود را ارائه دهید.به حجم معاملات و تراکنشها دقت کنید. پروژههایی که فعالیت بیشتری دارند، فرصتهای کسب سود بیشتری ارائه میدهند.
شعار “ارزهای دیجیتال برای کسی است که کلیدها را در اختیار داشته باشد” برای NFT ها نیز صادق است. به همین دلیل است که توجه بسیار زیاد به امنیت طی جمعآوری و دریافت NFT ها از اهمیت ویژهای برخوردار است. بهترین اقدام، ذخیره NFT در کیف سختافزاری است تا به آسانی مورد حمله و سرقت قرار نگیرد.

شاید بپرسید چرا وقتی که میتوان یک اثر دیجیتال را بارها به طرق مختلف کپی کرد آن را خریداری مینمایید. درست مانند یک اثر نقاشی از ادوارد مونک که کپیهای بسیاری از آن به چاپ رسیده و هر شخصی میتواند آن را داشته باشد، تنها یک نفر در جهان وجود دارد که مالک واقعی اثر اصلی است. NFT ها مالکیت یک اثر در زمینه هنر دیجیتال را ثابت می نمایند. شما با خرید یک اثر دیجیتال NFT، تنها مالک آن هستید، و هنرمند آن بعد از فروش همچنان از حقوق معنوی خود بهرهمند خواهد بود. و میتواند به تولید انواع دیگر آن اثر بپردازد.
توکن NFT یک دارایی با امضای دیجیتالی از طرف سازنده آن است که با کمک رمز در هر سرور، مرورگر یا سیستمعامل احراز هویت را انجام میدهد و آن را به روشی غیرمتمرکز تأیید می نمایند. بنابراین، در این فضا هیچ سازمانی مسئول میزبانی NFT نیست.
به عنوان مثال، اگر یک NFT برای بلیت یک کنسرت ساخته شود، لازم نیست آن بلیت از طریق پلتفرمهای فروش بلیت تأیید شود، چرا که به سادگی امکان تأیید آن در شبکه بلاکچین فراهم است.
🔵 کمیاب بودن :
یکی از دلایل ارزشمند شدن توکنهای NFT، ویژگی کمیاب بودن این توکنهاست. توسعه دهندگان توکن NFT میتوانند به راحتی، هر تعداد که دلشان خواست توکن تولید کنند، اما برای حفظ ارزش توکن NFT، تولید آن به صورت محدود صورت میگیرد.
🔵 تقسیم نشدنی :
اغلب توکنهای NFT قابلیت تقسیم شدن ندارند و به واحد کوچکتری تقسیم نمیشوند. شما یا باید کل یک اثر دیجیتالی را خریداری کنید یا به طور کلی از خرید آن صرف نظر کنید.
🔵 قابل معامله و انتقال :
اگرچه توکنهای ان اف تی در بازارهای خاصی خرید و فروش میشوند، اما معامله آنها بسیار سریع و آسان صورت میپذیرد. توکنهای NFT. روی کیف پولهای دیجیتالی در موبایل و کامپیوتر شخصی، در صرافیها به راحتی انتقال داده شده و معامله میشوند.
🔵 اصیل و جعل ناپذیر :
توکنهای NFT مبتنی بر بلاکچین طراحی شده و دارای اصالت هستند. توکنهایی مبتنی بر تکنولوژی بلاکچین ساخته میشوند، درصد جعلی بودنشان تقریبا نزدیک به صفر است.
NFTها با هدف ایجاد یک ساختار جدید برای مالکیت دیجیتال به وجود آمدند؛ ساختاری که بتواند ارزش واقعی یک اثر دیجیتال را حفظ کرده و امکان انتقال، فروش و احراز اصالت آن را فراهم کند. برای بسیاری از هنرمندان، طراحان، عکاسان، موسیقیدانها و تولیدکنندگان محتوا، NFT بهمعنای ورود به بازاری جهانی است؛ بازاری که در آن آثار دیجیتال میتوانند بدون واسطه و با ثبت مالکیت دائمی به فروش برسند.
اگر یک هنرمند هستید و آثار شما قابلیت دیجیتالی شدن دارند، اما فضای مناسبی برای نمایش و فروش آنها پیدا نکردهاید، تبدیل آثار به NFT میتواند فرصتهای درآمدی جدیدی برای شما ایجاد کند. یکی از مزیتهای مهم NFT این است که شما بهعنوان خالق اثر، حتی پس از فروش اولیه نیز سهم خود را دریافت میکنید. در واقع اگر خریدار، اثر شما را دوباره در بازار ثانویه بفروشد، درصدی از مبلغ معامله (Royalties) بهطور خودکار و از طریق قرارداد هوشمند برای شما واریز میشود. این قابلیت در بازار هنر سنتی تقریباً وجود ندارد.
از سوی دیگر، اگر شما یک خریدار یا مجموعهدار هستید، خرید NFT راهی برای حمایت مستقیم از هنرمند مورد علاقهتان محسوب میشود. با خرید یک NFT، شما مالک قانونی اثر میشوید و حق استفاده از آن را بهدست میآورید. این مالکیت در بلاکچین ثبت شده و غیرقابلتغییر است؛ بنابراین همیشه امکان اثبات مالکیت و اصالت اثر وجود خواهد داشت.
بهطور خلاصه، هدف اصلی NFT ایجاد پلی میان هنر، تکنولوژی و اقتصاد دیجیتال است؛ پلی که هم هنرمندان را توانمندتر میکند و هم خریداران را در جایگاه مالک واقعی دارایی قرار میدهد.
در دنیای گسترده NFT، برخی پروژهها بهدلیل کاربردهای منحصربهفرد و جامعه کاربری قوی، محبوبیت بیشتری یافتهاند. در ادامه با سه توکن مطرح این حوزه آشنا میشویم:
1️⃣ رمزارز تتا
2️⃣ رمزارز چیلیز
3️⃣ رمزارز دیسنترالند
تتا یکی از شناختهشدهترین پروژهها در حوزه NFT است که تمرکز اصلی آن بر زیرساخت غیرمتمرکز انتشار ویدئو است. این شبکه تلاش میکند مشکلات رایج پلتفرمهای ویدئویی سنتی مانند کیفیت پایین، هزینههای بالای پهنای باند و محدودیتهای متمرکز را برطرف کند.
در اکوسیستم تتا، کاربران میتوانند ویدئوهای خود را به اشتراک بگذارند و در مقابل، توکن دریافت کنند. همین ویژگی باعث شده تتا به یکی از قدرتمندترین پروژهها در حوزه محتوای ویدیویی و NFT تبدیل شود.
چیلیز در میان توکنهای NFT، یکی از موفقترین و تأثیرگذارترین پروژهها محسوب میشود. این توکن بر اساس بلاکچین اتریوم ساخته شده و بهطور ویژه در صنعت ورزش کاربرد دارد.
دیسنترالند یکی از معروفترین پروژههای متاورس و واقعیت مجازی است که بر مبنای بلاکچین اتریوم ساخته شده. کاربران میتوانند در این فضای دیجیتال، زمین مجازی بخرند، اپلیکیشن بسازند، بازی طراحی کنند و محتوا تولید نمایند.

قضاوت در مورد توکن nft به گفته بسیاری از کارشناسان سخت بوده و ممکن است با مشکلات مختلفی در این مسیر روبرو شوید. اگر قصد فعالیت در این حوزه را دارید بهتر است با احتیاط کامل وارد شده و حتی برای از دست رفتن کل سرمایه نیز آماده باشید
یکی از اولین NFT هایی که در ایران طراحی شده است می توان به NFT اولین سفره هفت سین 1401 اشاره نمود.
شرکت پارس بیت به عنوان تخصصی سامانه تبادلات رمزارز در ایران با مشارکت ایرانیان عزیز و فارسی زبانان در سرتاسر دنیا، برای اولین بار اقدام به ایجاد NFT ویژه از تصاویر سفره های هفت سین هموطنان گرامی به مناسبت ورود به قرن جدید نمود.
پارس بیت در طی اطلاعیه ای در شبکه های مجازی از همه کاربران عزیز دعوت نمود تا عکس سفره هفت سین اصیل ایرانی خود را ارسال نمایید و در اولین NFT سفره های هفت سین فارسی زبانان حضور داشته باشید تا برای همیشه به یادگار ثبت شود.
هدف از این رویداد ثبت اولین NFT سفره هفت سین ایرانیا و فارسی زبانان در سرتاسر دنیا و به فروش قرار داد این NFT به مبلغ 1401 اتریوم میباشد.

NFTها بسیار جدید هستند و هنوز خیلی زود است که بتوان راجع به آیندهی این بازار اظهارنظر کرد.در این مقاله ابتدا به این موضوع پرداخیتم که توکن غیرقابل تعویض چیست و چگونه ایجاد میشود. سپس با بخشی از کاربردهایی که این توکن در بازار ارزهای دیجیتال آشنا شدیم.
این حوزه عمر بسیار کوتاهی دارد و هنوز جای زیادی برای رشد دارد. بهتر است اگر قصد ورود به دنیای NFTها را دارید اطلاعات خود را در این زمینه کامل کنید و در ضمن فقط قسمتی از سرمایهی خود را به این بازار اختصاص دهید.