تفاوت بیت‌ کوین و بلاکچین چیست؟ بررسی کامل مفاهیم و کاربردها

بیت‌ کوین و بلاکچین از شناخته‌شده‌ترین اصطلاحات دنیای رمزدارایی‌ها هستند. این دو مفهوم آن‌قدر در کنار یکدیگر استفاده می‌شوند که گاهی تصور می‌شود بیت‌کوین همان بلاک چین است یا بلاک چین تنها برای فعالیت شبکه بیت‌کوین کاربرد دارد. درحالی‌که از نظر فنی، تفاوت مهمی میان این دو وجود دارد. بیت‌ کوین یک شبکه و سامانه انتقال ارزش دیجیتال همتا‌به‌همتا است که برای ثبت و تأیید تراکنش‌های خود از یک بلاکچین استفاده می‌کند. در مقابل، بلاکچین نوعی فناوری دفترکل توزیع‌شده است که می‌تواند در سامانه‌ها و شبکه‌های مختلف مورد استفاده قرار گیرد و کاربرد آن به بیت‌ کوین محدود نیست.

بنابراین برای درک بهتر نحوه کار شبکه‌های غیرمتمرکز، ابتدا باید بدانیم بیت‌ کوین چیست، بلاکچین چگونه کار می‌کند و ارتباط میان این دو دقیقاً در کدام بخش قرار دارد.

هشدار مهم: این مطلب صرفاً با هدف آموزش و افزایش آگاهی درباره بیت‌ کوین و فناوری بلاکچین تهیه شده است و نباید به‌عنوان توصیه برای خرید، فروش، نگهداری یا استفاده از هیچ رمزدارایی یا سرویس مبتنی بر بلاکچین در نظر گرفته شود. کاربران پیش از استفاده از شبکه‌ها، کیف پول‌ها و برنامه‌های بلاکچینی باید نحوه عملکرد، محدودیت‌ها و ریسک‌های امنیتی آن‌ها را به‌صورت مستقل بررسی کنند.

بلاکچین چیست؟

بلاکچین (Blockchain) را می‌توان نوعی دفترکل دیجیتال توزیع‌شده دانست که اطلاعات را در مجموعه‌هایی به نام بلاک سازمان‌دهی می‌کند. بلاک‌ها پس از اعتبارسنجی و براساس قواعد شبکه به یکدیگر متصل می‌شوند و نسخه‌های دفترکل میان نودهای مشارکت‌کننده نگهداری می‌شود.

یکی از ویژگی‌های اساسی این معماری، استفاده از سازوکارهای رمزنگاری برای ایجاد ارتباط میان بلاک‌ها است. هر بلاک می‌تواند به بلاک قبلی وابستگی رمزنگاری‌شده داشته باشد؛ بنابراین تغییر اطلاعات قبلی قابل تشخیص است و با اضافه‌شدن بلاک‌های بعدی، تغییر سوابق گذشته دشوارتر می‌شود.البته همه بلاکچین‌ها ساختار یکسانی ندارند. نحوه مشارکت کاربران، مدل اجماع، سطح دسترسی، شیوه اعتبارسنجی و نوع اطلاعات ذخیره‌شده می‌تواند از شبکه‌ای به شبکه دیگر متفاوت باشد. برخی بلاک چین‌ها عمومی و بدون نیاز به مجوز هستند و برخی دیگر به‌صورت مجوزدار طراحی می‌شوند.

تفاوت بیت‌ کوین و بلاکچین در یک نگاه

مهم‌ترین تفاوت‌های بیت‌ کوین و بلاکچین

۱. تفاوت در ماهیت

اولین تفاوت به ماهیت این دو مفهوم مربوط می‌شود. بیت‌ کوین نام یک شبکه و پروتکل مشخص است و BTC واحد بومی این شبکه محسوب می‌شود. در مقابل، بلاکچین نام یک رمزدارایی مشخص نیست، بلکه به نوعی معماری دفترکل توزیع‌شده اشاره دارد. بنابراین عبارت‌هایی مانند «بیت‌ کوین و بلاکچین دو رمزدارایی هستند» از نظر فنی صحیح نیست. بلاکچین الزاماً رمزدارایی نیست و حتی هر سامانه بلاکچینی نیز لزوماً ساختاری مشابه بیت‌ کوین ندارد.

۲. تفاوت در هدف

بیت‌ کوین در وایت‌ پیپر خود به‌عنوان یک سیستم پول الکترونیکی همتا‌به‌همتا معرفی شد که امکان انتقال مستقیم میان طرفین را بدون نیاز به یک واسطه مالی مورد اعتماد بررسی می‌کند.

بلاکچین به‌عنوان یک فناوری، هدف واحدی ندارد. بسته به نحوه طراحی، می‌توان از دفترکل بلاک چینی برای ثبت و هماهنگ‌سازی انواع مختلف داده استفاده کرد. NIST نیز علاوه بر رمزدارایی‌ها، کاربردهایی مانند ثبت داده، مدیریت سوابق و ردیابی زنجیره تأمین را از حوزه‌های قابل بررسی برای این فناوری معرفی می‌کند.

۳. تفاوت در سازوکار اجماع

شبکه بیت‌ کوین از اثبات کار یا Proof of Work استفاده می‌کند. ماینرها برای ساخت بلاک روی یافتن یک خروجی معتبر کار می‌کنند و نودها بلاک منتشرشده را براساس قوانین پروتکل بررسی می‌کنند.

اما اثبات کار تنها سازوکار ممکن برای بلاک چین نیست. شبکه‌های بلاک چینی می‌توانند از مدل‌های متفاوتی برای دستیابی به اجماع و تعیین نحوه ثبت داده‌های جدید استفاده کنند. به همین دلیل، ویژگی‌های یک بلاک چین را نمی‌توان صرفاً براساس ویژگی‌های بیت‌کوین تعریف کرد.

۴. تفاوت در نوع دسترسی

بیت‌کوین یک شبکه عمومی و بدون نیاز به مجوز یا Permissionless است. مشارکت در شبکه به دریافت مجوز از یک سازمان مرکزی وابسته نیست.

اما بلاک چین‌ها می‌توانند بدون نیاز به مجوز (Permissionless) یا مجوزدار (Permissioned) باشند. در شبکه‌های مجوزدار، ممکن است فقط مجموعه مشخصی از کاربران یا سازمان‌ها اجازه انجام برخی عملیات شبکه را داشته باشند.

۵. تفاوت در برنامه‌پذیری

بیت‌کوین دارای قابلیت‌های اسکریپت‌نویسی است، اما معماری آن با شبکه‌هایی که به‌طور خاص برای اجرای قراردادهای هوشمند عمومی و برنامه‌های غیرمتمرکز طراحی شده‌اند تفاوت دارد.

برای مثال، در شبکه اتریوم قرارداد هوشمند برنامه‌ای است که روی بلاک چین اجرا می‌شود و برنامه‌های غیرمتمرکز می‌توانند منطق خود را با استفاده از این قراردادها اجرا کنند. بنابراین قابلیت اجرای قراردادهای هوشمند ویژگی تمام بلاک چین‌ها نیست و به طراحی هر شبکه بستگی دارد.

جدول مقایسه تفاوت‌های اصلی بیت‌کوین و بلاک چین

این جدول برای قرارگیری مستقیم در بخش «مهم‌ترین تفاوت‌های بیت‌ کوین و بلاکچین» مقاله مناسب است و هر پنج موضوع متن اصلی را پوشش می‌دهد.

بلاک چین چگونه کار می‌کند؟

اگرچه جزئیات فنی بلاکچین‌ها متفاوت است، می‌توان فرایند کلی بسیاری از آن‌ها را در چند مرحله توضیح داد.

ایجاد یک درخواست یا تراکنش

ابتدا کاربر یا یک برنامه، عملیاتی را برای شبکه ارسال می‌کند. ماهیت این عملیات به نوع بلاک چین بستگی دارد و می‌تواند شامل انتقال یک دارایی دیجیتال یا درخواست تغییر وضعیت یک برنامه باشد.

اتصال بلاک‌ها

بلاک جدید با استفاده از اطلاعات رمزنگاری‌شده به تاریخچه قبلی متصل می‌شود. همین ارتباط باعث ایجاد ساختاری زنجیره‌ای میان بلاک‌ها می‌شود.

به‌روزرسانی دفترکل

پس از پذیرش بلاک مطابق قواعد شبکه، وضعیت دفترکل به‌روزرسانی شده و نودها براساس پروتکل نسخه جدید را دریافت و پردازش می‌کنند.

جدول مراحل عملکرد بلاک چین

بیت‌ کوین چگونه از بلاکچین استفاده می‌کند؟

در بیت‌ کوین، تراکنش‌های جدید در شبکه منتشر می‌شوند و ماینرها مجموعه‌ای از تراکنش‌ها را برای قرارگرفتن در یک بلاک انتخاب می‌کنند. سپس برای یافتن اثبات کار معتبر تلاش می‌کنند.

در فرایند اثبات کار، داده‌های سربرگ بلاک بارها هش می‌شوند و ماینر تلاش می‌کند مقداری پیدا کند که خروجی هش شرایط تعیین‌شده توسط هدف شبکه را داشته باشد. در وایت‌پیپر بیت‌کوین از تغییر Nonce به‌عنوان بخشی از این فرایند توضیح داده شده است.

پس از پیدا شدن اثبات کار معتبر، بلاک در شبکه منتشر می‌شود. نودها آن را بررسی می‌کنند و تنها در صورت رعایت قوانین پروتکل آن را معتبر می‌پذیرند. سپس فرایند ایجاد بلاک‌های بعدی ادامه پیدا می‌کند.

آیا هر بلاکچین یک رمزدارایی دارد؟

خیر. یکی از برداشت‌های نادرست رایج این است که هر بلاکچین الزاماً باید یک رمزدارایی قابل انتقال عمومی داشته باشد. بلاکچین یک روش برای ثبت و هماهنگ‌سازی اطلاعات در یک دفترکل توزیع‌شده است. برخی شبکه‌های عمومی دارای دارایی بومی هستند، اما می‌توان سامانه‌های بلاک چینی مجوزدار را نیز برای اهدافی مانند ثبت سوابق، قابلیت حسابرسی یا ردیابی اطلاعات طراحی کرد. بنابراین وجود بلاکچین به‌تنهایی به معنای وجود یک رمزدارایی مستقل نیست.

آیا بلاکچین فقط برای رمزدارایی‌ها استفاده می‌شود؟

خیر. رمزدارایی‌ها یکی از شناخته‌شده‌ترین کاربردهای بلاکچین هستند، اما این فناوری می‌تواند در حوزه‌های دیگری نیز بررسی و پیاده‌سازی شود. یکی از نمونه‌ها ردیابی زنجیره تأمین است. در چنین ساختاری می‌توان سوابق مرتبط با منشأ، جابه‌جایی یا وضعیت کالاها را میان چند مشارکت‌کننده ثبت کرد. NIST نیز کاربرد بلاکچین و فناوری‌های مرتبط را برای بهبود قابلیت ردیابی داده‌های زنجیره تأمین بررسی کرده است.

کاربردهای دیگر می‌توانند شامل ثبت سوابق، مدیریت برخی انواع داده، اثبات منشأ اطلاعات و ایجاد زیرساخت‌های مشترک میان چند سازمان باشند. البته استفاده از بلاکچین همیشه بهترین راهکار برای هر مسئله‌ای نیست و انتخاب این فناوری باید براساس نیازهای فنی هر سامانه انجام شود.

این تفاوت نشان می‌دهد که نمی‌توان ویژگی‌های بیت‌کوین را به تمام بلاک چین‌ها تعمیم داد. بیت‌کوین تنها یکی از مدل‌های ممکن برای پیاده‌سازی یک شبکه مبتنی بر بلاک چین است.

اشتباهات رایج درباره بیت‌ کوین و بلاکچین

این جدول پنج تصور نادرست رایج را همراه با توضیح فنی و آموزشی آن‌ها پوشش می‌دهد و برای انتشار در مقاله وب‌سایت مناسب است.

چرا شناخت تفاوت بیت‌ کوین و بلاکچین اهمیت دارد؟

شناخت این تفاوت باعث می‌شود مفاهیم دیگری مانند نود، ماینر، الگوریتم اجماع، قرارداد هوشمند، برنامه غیرمتمرکز و دفترکل توزیع‌شده نیز بهتر درک شوند. زمانی که بیت‌ کوین و بلاکچین یک مفهوم در نظر گرفته شوند، ممکن است ویژگی‌های اختصاصی بیت‌ کوین به اشتباه به تمام شبکه‌های بلاکچینی نسبت داده شود. برای مثال، استخراج مبتنی بر اثبات کار یکی از ویژگی‌های بیت‌کوین است، اما شرط لازم برای وجود هر بلاک چین محسوب نمی‌شود.

همچنین همه بلاکچین‌ها اهداف مشابهی ندارند. یک شبکه ممکن است برای انتقال یک دارایی دیجیتال طراحی شده باشد، شبکه دیگری اجرای قراردادهای هوشمند را در اولویت قرار دهد و یک سامانه مجوزدار نیز برای ثبت و هماهنگ‌سازی اطلاعات میان چند سازمان ایجاد شود.

جمع‌بندی

بیت‌ کوین و بلاکچین ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند، اما دو مفهوم متفاوت هستند. بیت‌کوین یک شبکه همتا‌به‌همتا با قوانین مشخص است که برای ثبت تاریخچه تراکنش‌ها از بلاک چین و برای اجماع از اثبات کار استفاده می‌کند. بلاک چین در مقابل، نوعی فناوری دفترکل توزیع‌شده است که اطلاعات را در ساختاری متشکل از بلاک‌های مرتبط با یکدیگر ثبت می‌کند.

تفاوت اصلی اینجاست که بیت‌ کوین یک پیاده‌سازی و شبکه مشخص است، درحالی‌که بلاک چین یک مفهوم فناوری گسترده‌تر محسوب می‌شود.

بلاکچین‌ها می‌توانند عمومی یا مجوزدار باشند، از مدل‌های اجماع متفاوت استفاده کنند و برای کاربردهای گوناگون طراحی شوند. برخی از آن‌ها از قراردادهای هوشمند و برنامه‌های غیرمتمرکز پشتیبانی می‌کنند و برخی نیز اهداف کاملاً متفاوتی دارند.

در نتیجه، برای شناخت دقیق فناوری‌های غیرمتمرکز بهتر است بیت‌کوین را یکی از مهم‌ترین نمونه‌های استفاده از بلاکچین بدانیم، نه معادل خود بلاکچین.